Category Archives: books

Empire’s Metropolis: Money, Time & Space in Colonial Bombay

This is a summary and outline of my doctoral and post-doctoral dissertation research in the Program in Science Technology & Society (STS), Massachusetts Institute of Technology (MIT) submitted in late 2013 and developed as a Post-Doctoral Fellow at the Asia Research Institute (ARI), National University of Singapore (NUS), 2016-17.

Summary

Empire’s Metropolis: Money, Time & Space in Colonial Bombay is a social history of technology and urbanisation in the “commercial capital” of modern India. It spans the period from Bombay’s first boom and bust during the American Civil War – when the city emerged as a gateway for the global cotton trade – to its rise into one of Asia’s largest industrial centres following World War I.

The principal sources for this historical study are newly opened municipal archives and private papers that chronicle the growth of the colonial port city from the 1860s to 1920s. Six interlocking themes and periods are explored in chronological chapters on the history of share trading and merchant banking; railway, shipping and telegraph infrastructures; urban land acquisition and valuation; clocks and time-keeping; cadastral surveying and property rights; and the place of street networks in the city’s built environment.

Modern Bombay developed within and against empire. Imperial hegemony was often most insecure in its urban seat of command and control, even as external trade and factory industry fuelled the city’s rapid expansion. Attempts to impose modern practices of commodity exchange, standard time, market value and private property were neither taken for granted, nor simply resisted or rejected. Neither “urbanisation” nor “industrialisation” unfolded smoothly, as elite strategies and mass struggles over finance, labour and land shaped the paths of technological and social change.

Continue reading Empire’s Metropolis: Money, Time & Space in Colonial Bombay

Plotting & Scheming: Land Acquisition & Market Values in Colonial Bombay, 1898-1926

On 18 January and 3 March 2017, I gave versions of this talk and presentation on my book manuscript to the Cities Cluster of the Faculty of Arts & Social Sciences (FASS) Research Division, National University of Singapore (NUS). the faculty and students of the Centre for Studies in Social Sciences (CSSS) Calcutta/Kolkata. These talks were chaired by Professor Tim Bunnell in Singapore Professor Lakshmi Subramanian and Dr Prachi Deshpande.

In the late 1890s, an epidemic of bubonic plague swept through the ports of the British Empire in Asia, dramatising the vulnerability of imperial power in its urban centres of command and control. Colonial cities like Calcutta and Bombay served as gateways to regional and global flows of people, money and machines, centralised and accelerated by networks of steam, rail and electricity. Freedom to trade and the rule of law underpinned both business and politics. Within these cities, power was shared and contested between colonial rulers, Indian elites and urban populations.

My presentation explores the social and spatial restructuring of early 20th century Bombay in the wake of the plague epidemic, through a study of the construction of Sandhurst Road, an east-west arterial avenue. Since 1955 known as Sardar Vallabbhai Patel (SVP) Marg, Sandhurst Road was named after the British Governor of Bombay Presidency who tackled the outbreak of bubonic plague in western India in 1896 by establishing the Bombay Improvement Trust (BIT) to “clean up” the city.

Continue reading Plotting & Scheming: Land Acquisition & Market Values in Colonial Bombay, 1898-1926

आलेखन व आखणी : वासाहतिक बॉम्बेमध्ये झालेलं सँडहर्स्ट रस्त्याचं बांधकाम, १८९८-१९२५

This is a Marathi translation by Avadhoot of “Plotting & Scheming: Constructing Sandhurst Road in Colonial Bombay, 1898-1925”.

सेंटर फॉर स्टडीज् इन सोशल सायन्सेन (सीएसएसएस), कोलकाता’ इथं ३ मार्च २०१७ रोजी मी दिलेल्या व्याख्यानाचा हा गोषवारा आहे. प्राध्यापक लक्ष्मी सुब्रमण्यमडॉ. प्राची देशपांडे हे इतिहासकार या कार्यक्रमाचे यजमान व अध्यक्ष होते. ‘एम्पायर’स् मेट्रॉपलिस: मनी, टाइम अँड स्पेस इन कलोनिअल बॉम्बे, १८६०१९२०’ या माझ्या आगामी पुस्तकातील दोन प्रकरणांवर हे व्याख्यान आधारलेलं होतं.

आशियातील ब्रिटिश साम्राज्याच्या बंदरांवर १८९०च्या दशकाच्या अखेरीला गाठीच्या प्लेगाची साथ पसरली. यामुळं साम्राज्यवादी सत्तेचं प्रभुत्व व नियंत्रण असलेल्या नागरी केंद्रांमधील असुरक्षिततेला नाट्यमय वळण मिळालं. कलकत्ता व मुंबई यांसारखी वासाहतिक शहरं प्रादेशिक व जागतिक पातळीवर लोक, पैसा व यंत्रं यांच्या दळणवळणाची प्रवेशद्वारं होती. वाफेची इंजिनं, रेल्वे आणि वीज यांच्या जाळ्यातून या शहरांचं केंद्रीकरण झालं होतं व त्यांना चालनाही मिळत होती. व्यवसाय आणि राजकारण या दोन्हींचा अंतःप्रवाह व्यापाराचं स्वातंत्र्य व कायद्याचं राज्य असा होता. या शहरांमध्ये वासाहतिक सत्ताधारी, भारतीय उच्चभ्रू आणि नागरी जनता यांच्यात सत्तेचं वाटप झालेलं होतं आणि सत्तासंघर्षही त्यांच्यातच होत असे.

प्लेगच्या साथीमुळं विसाव्या शतकातील मुंबईमध्ये सामाजिकदृष्ट्या व स्थलावकाशदृष्ट्या कोणते बदल झाले याचा शोध घेण्याचा प्रयत्न माझ्या सादरीकरणात केलेला आहे. पूर्व व पश्चिम भागांना जोडणाऱ्या सँडहर्स्ट रस्त्याच्या बांधणीसंदर्भात हा अभ्यास केलेला आहे. १९५५ सालापासून ‘सरदार वल्लभभाई पटेल (एसव्हीपी) मार्ग’ या नावानं ओळखल्या जाणाऱ्या या रस्त्याचं आधीचं नाव मुंबई प्रांताचा ब्रिटिश गव्हर्नर सँडहर्स्ट याच्यावरून ठेवलेलं होतं. १८९६ साली पश्चिम भारतातील गाठीच्या प्लेगची साथ निवारण्यासाठी ‘बॉम्बे इम्प्रूव्हमेन्ट ट्रस्ट’ (बीआयटी) या संस्थेची स्थापना याच सँडहर्स्ट यांनी केली.

Continue reading आलेखन व आखणी : वासाहतिक बॉम्बेमध्ये झालेलं सँडहर्स्ट रस्त्याचं बांधकाम, १८९८-१९२५

Bombay Time: Clock Work in the Colonial City, 1870-1955

As a tribute to senior historian Professor Jim Masselos, the Department of History at the University of Mumbai, the School of Oriental & African Studies (SOAS), University of London and the University of Leicester hosted a conference of historians, scholars and researchers of the city at Mumbai University on 6-7 January 2017. Click here to download my presentation (PDF) on “Bombay Time: Turning Back the Clock, 1870-1955”.

Modern clocks and standard world time signify two of the great historical movements in the nineteenth century – globalisation and imperialism – whose connected histories were first articulated in the cities of colonial India and South Asia.

The theory of the “global city” originally described urban centres such as New York, London and Tokyo as key nodes in the flows of global capital, whose management clusters people and technology in urban centres. Much like these contemporary hubs, port cities such as Bombay, Calcutta and Madras were nodes in imperial networks of command and control which extended across South Asia during British rule. Early industrialisation in the 1860s and 1870s made urgent the coordination across expanding territorial and maritime frontiers opened up by new railway, telegraph and steamship networks across the Empire.

By the turn of the twentieth century, Bombay City had emerged as a crucial node and commercial gateway of the British Empire in western India and the Indian Ocean. Electrical transmission of precise time signals from observatories in colonial port cities made possible unprecedented, simultaneous communication across the subcontinent.

Continue reading Bombay Time: Clock Work in the Colonial City, 1870-1955

बॉम्बे टाइम: सत्ता, लोकसंस्कृती व अस्मिता, १८७०-१९५५

This is a Marathi translation of my talk and presentation “Bombay Time: Power, Public Culture & Identity, 1870-1955”

बॉम्बे टाइम: टर्निंग बॅक द क्लॉक, १८७०१९५५’ हे माझं सादरीकरण डाउनलोड करण्यासाठी इथं क्लिक करा. आमचे मित्र व मार्गदर्शक प्राध्यापक जिम मॅसेलोस यांच्या सन्मानार्थ मुंबई विद्यापीठाचा इतिहास विभाग, लंडन विद्यापीठातील ‘स्कूल ऑफ ओरिएन्टल अँड आफ्रिकन स्टडीज्’ (एसओएएस) आणि लाइकेस्टर विद्यापीठ यांनी इतिहासकार, अभ्यासक व संशोधकांची एक परिषद शुक्रवार ६ ते शनिवार ७ जानेवारी २०१७ या दिवसांमध्ये मुंबई विद्यापीठाच्या विद्यानगरी आवारामध्ये आयोजित केली होती. प्राध्यापक मंजिरी कामत, प्रशांत किदम्बीरेचल ड्वायर यांनी ही परिषद आयोजित केल्याबद्दल त्यांचे विशेष आभार.

रेल्वे, तारायंत्रं व वाफेवर चालणारी जहाजं यांचं जागतिक जाळं ब्रिटीशशासित भारतात आणि जागतिक पातळीवर १८७०१८८०च्या दशकांमध्ये पूर्ण झालं. या सर्व संदेशन व वाहतूक मार्गांदरम्यानच्या वेळेसंबंधित इशाऱ्यांचं संयोजन करणंही शक्य झालं, कारण अचूक रेखांशीय वेळ मद्रास व मुंबई अशा शहरांमधून एकाच वेळी त्यांच्या विस्तारीत भौगोलिक व समुद्री सीमांपर्यंत विद्युतमार्गे पाठवण्याचं काम निरीक्षणशाळा करत होत्या. पण शहरातील वेळमापन प्रमाणित करण्याच्या प्रयत्नांना नागरी पर्यावरणातील अनेक दृश्य व श्राव्य कालबाधित चिन्हांना सामोरं जावं लागलं: सार्वजनिक घड्याळं, कारखान्यांचे भोंगे, कार्यालयीन पाळ्या, रेल्वेची वेळापत्रकं, सूर्योदय व सूर्यास्त हे घटक होतेच; शिवाय या महाकाय उपखंडात पूर्वेकडे कलकत्त्यापासून ते पश्चिमेतील कराचीपर्यंत स्थानिक सौरवेळा तासाभरापेक्षाही अधिक अंतरानं बदलत्या होत्या.

Continue reading बॉम्बे टाइम: सत्ता, लोकसंस्कृती व अस्मिता, १८७०-१९५५

The Round Temple of Sandhurst Road

This is a longer version of an article first published on the holiday of Mahashivratri in Mumbai as “Squaring the Circle”, Mumbai Mirror, Sunday Read, 22 February 2015.

“I need not dilate on the urgent necessity in the interest of our work of removing temples, where necessary, otherwise than by force. In laying out schemes I exclude every religious edifice that I can. But in the case of Hindoo temples it is not possible to exclude all, for they are sprinkled over the City like pepper out of a castor. And if our schemes are not to suffer, we must treat each case liberally”.

Proceedings of the Trustees for the Improvement of the City of Bombay, Special Meeting, 15 January 1907, T.R. 11

On this week’s festival of Maha Shivratri, devotees annually offer prayers in Mumbai’s oldest temple dedicated to Shiva, the Nageshwar Mandir at Sardar Vallabbhai Patel (SVP) Marg. Popularly known as the “Gol Deval”, few who circle around its swayambhu (self-manifested) ling are aware of how this “Round Temple” came to be in the middle of a busy main road. Known before 1955 as Sandhurst Road, this arterial avenue was named after the Governor who tackled the outbreak of bubonic plague in western India in 1896. Lord Sandhurst created the Bombay Improvement Trust (BIT) in 1898 to immunise the city in the wake of the epidemic, arming it with draconian powers of acquisition, demolition and redevelopment, to unclog the city’s arteries and increase its circulation by redeveloping its slums, swamps and streets.

Sandhurst Road was an early showcase scheme of the BIT, spanning the breadth of the island from the eastern docks to the western seaboard. For the poor worst hit by the plague it was a way in – for fresh air and natural light in their crowded lanes and cramped chawls. For upwardly-mobile merchants it was a way out – quickening the commute between inner-city shops and godowns and upmarket Gamdevi, Cumballa and Malabar Hills.

Continue reading The Round Temple of Sandhurst Road

सँडहर्स्ट रस्त्यावरचे स्वयंभू शिवलिंग

Marathi translation of The Swayambhu Lingam of Sandhurst Road by Avadhoot.

‘‘आपले काम सुरळीत पार पडायचे असेल, तर आवश्यक वाटेल तिथे आणि गरज भासल्यास बळाचा वापर करून मंदिरे हटविणे अत्यंत निकडीचे आहे. या आवश्यकतेवर मी आणखी उहापोह करण्याची गरज नाही. मी एखादी योजना आखताना कोणत्याही धार्मिक स्थळाची जागा त्यातून वगळतो. परंतु हिंदू मंदिरांच्या बाबतीत, सर्व स्थळे वगळणे शक्य नाही, कारण ती शहरभर गवतासारखी पसरलेली आहेत. आपल्या योजनांना बाधा यायला नको असेल, तर आपण यातील प्रत्येक स्थळाचा स्वतंत्रपणे विचार करायला हवा.’’

  • मुंबई शहर सुधारणा विश्वस्त संस्थे’च्या (द बॉम्बे सिटी इम्प्रुव्हमेंट ट्रस्ट) विशेष बैठकीच्या कामकाजातून, १५ जानेवारी १९०७, टी.आर.११.

रदार वल्लभभाई पटेल (एसव्हीपी) मार्गावरील नागेश्वर मंदिर हे मुंबईतील सर्वांत जुने शंकराचे देऊळ आहे. दर वर्षी महाशिवरात्रीच्या सप्ताहात भक्तमंडळी इथे येऊन प्रार्थना करतात. ‘गोल देऊळ’ या नावाने प्रसिद्ध असलेल्या या मंदिरात स्वयंभू शिवलिंगाभोवती प्रदक्षिणा घालणाऱ्या फारच थोड्या लोकांना हे मंदिर गर्दीच्या या मुख्य रस्त्यावर कसे उभे राहिले याची माहिती असेल. १९५५ पूर्वी सँडहर्स्ट रोड या नावाने हा वर्दळीचा रस्ता ओळखला जायचा. पश्चिम भारतात १८९६ साली आलेल्या प्लेगच्या साथीला सरकारच्या वतीने हाताळणाऱ्या गव्हर्नर सँडहर्स्टवरून हे नाव देण्यात आले होते. लॉर्ड सँडहर्स्ट यांनी या साथीच्या पार्श्वभूमीवर १८९८ साली शहराचे निर्जंतणुकीकरण करण्यासाठी बॉम्बे इम्प्रुव्हमेंट ट्रस्टची (बीआयटी) स्थापना केली. शहराच्या वाहतूक मार्गांमध्ये मोकळीक आणण्यासाठी व झोपडपट्ट्या, दलदलीची ठिकाणे, रस्ते यांचा पुनर्विकास करून हे मार्ग अधिक प्रवाही करण्यासाठी या विश्वस्त संस्थेला अधिग्रहण, पाडकाम व पुनर्विकासाचे राक्षसी अधिकार देण्यात आले.

Continue reading सँडहर्स्ट रस्त्यावरचे स्वयंभू शिवलिंग

MIT STS PhD Dissertation Defense

Listen below to the audio of my talk and presentation at my dissertation defence in the Doctoral Program in History, Anthropology and STS (Science Technology & Society), Massachusetts Institute of Technology (MIT) on 29 August 2013. The title of my thesis was Empire’s Metropolis: Money, Time & Space in Colonial Bombay, 1870-1920.

My thesis committee was chaired by anthropologist Professor Michael M.J. Fischer and political scientist Professor Sudipta Kaviraj of Columbia University, and historian Professor Merritt Roe-Smith. I was awarded and graduated my doctorate in October 2013.